.تأويل‌هاي عرفاني شمس‌الدين محمد تبريزي از حضرت محمد (ص)

                                                         دکتر عبدا... طلوعي آذر

                                                                                                                                                                          شهناز پسنديده

 

 

 

چكيده

 

     بي‌شک يکي از بزرگترين عارفان عرفان اسلامي شمس‌الدين محمدتبريزي عارف نام‌آور قرن هفتم هجري است که تحولات بنيادي در تفکرات مولانا جلال‌الدين مولوي بوجود آورد. شمس در تعاليم خود دانستن تأويل و تفسير قرآن را براي هر مسلماني لازم دانسته و حضرت رسول را بعنوان نخستين مؤول و مفسر قرآن معرفي مي‌کند.

     در مجموعه ادب فارسي به ويژه متون عرفاني تفسيرهاي عارفانه‌ای مورد اهتمام قرار گرفته و آثار مدونی در این زمینه نگاشته شده است.از جمله در مقالات شمس به مناسبت ذهن تأويل‌گراي مؤلف حوادث مندرج در تاريخ زندگي پيامبران تأويل و گفتارهاي ايشان تفسير شده است. شمس تبريزي در اين ميان حضرت محمد(ص) را نمونه متعالي انسان معرفي مي‌كند.

     شمس در «مقالات» به بيشتر شخصيت‌هاي بزرگ عرفان و دين، تعريض‌ها و نيش زبان‌هايي دارد، جز پيامبر بزرگ اسلام(ص). هرجا كه ذكري از اين بزرگ مرد تاريخ انساني به ميان مي‌آيد، كلام سخت و بي‌پرده و بعضاً تند و بي‌محاباي شمس به نرمي و لطافت و احترام مي‌گرايد. در نظر او، احدي قابل قياس با پيامبر(ص) نيست. او سلطان است و محبوب و ديگران  حتي پيامبر عظيم‌الشأني چون عيسي در قياس با مقام او بنده‌اي بيش نيستند. بدون شک تحليل اين تفسيرها كمك شاياني به تبيين سنت تفسيرنويسي عارفانه خواهد نمود.

     اين مقاله تأملي بر اوصاف حضرت محمد (ص) درمقالات شمس نموده و عمده‌ترين اوصاف حضرت محمد(ص)، همه علوم معلوم محمد(ص)، ارزش قرآنِ صامت به قرآن ناطق، تعظيم قرآن نه به خاطر خداوند كه به خاطر محمد(ص)، و .... را مورد تدقيق قرار داده است. مفاهيمي چون مقايسه خود مؤلف با پيامبران و بعضاً مخالفت با آنها، شبهه در برخي از احاديث از اين قبيل است. 

واژگان كليدي: ادبيات عرفاني، مقالات  شمس، محمد (ص)، تأويل

 

متن کامل مقاله را می توانید دانلود کنید